Naslovnica Istaknuti članci Od otkrića prahistorijskog naselja Donja Dolina prošlo je 125 godina

Od otkrića prahistorijskog naselja Donja Dolina prošlo je 125 godina

Postoje mnogobrojni eksponati sa ovog arheološkog nalazišta koji se čuvaju u muzejima u Sarajevu i Banjoj Luci, a sigurno da je najpoznatiji čamac, dug preko 12 metara i star više od 3000 godina, koji je izložen u Zemaljskom muzeju BiH

197

Ove godine obilježava se 125 godina od otkrića i 122 godine od prvih većih arheoloških iskopavanja prahistorijskog naselja Donja Dolina kod Gradiške koja su počela 1899. godine. Tim povodom u Muzeju RS krajem marta bit će otvorena izložba „Donja Dolina“ autorice Slavice Arsenijević, više kustosice arheologa.

Ilustracija Donje Doline, autor Zdenko Spalj

Praistorijsko naselje Donja Dolina je 2006. godine proglašeno nacionalnim spomenikom i upisano u Registar spomenika kulture Bosne i Hercegovine prve kategorije.

Donja Dolina je jedino prahistorijsko naselje u ovom dijelu srednje Evrope koje se razvilo u zanatsko-trgovački centar i gdje postoji kontinuirani kulturni razvoj od 1200. godine prije nove ere do rimskih osvajanja, tj. do početka nove ere.

Rekonstrukcija sojeničkog naselja u Donjoj Dolini

U Donjoj Dolini postojala su dva naselja. Starije naselje podignuto na Gredi uz Savu, koje je oko 700. godine p.n.e. napušteno i podignuto drugo na sojenicama na prostoru koje se danas naziva Gradina, ali nedaleko od starog naselja. Ovo naselje se prostiralo na površini od oko 40 hektara. Kuće su građene od drveta na platformama prethodno podignutim na drvenim stubovima. Ono pokazuje značajan napredak u načinu života stanovnika u odnosu na prethodni period – navodi se se knjizi “Prošlost Gradiške”

Čamac iz Donje Doline koji je izložen u Zemaljskom muzeju BiH u Sarajevu

Naselje je  građeno kao ravničarsko, sa dva reda kuća i komunikacijama usmjerenim prema Savi.

Pored zemljoradnje i uzgoja stoke bilo je razvijeno, između ostalog, još i zanatstvo. Na to ukazuju pronađeni ostaci gvožđa, stakla, bronze, keramike i drugog materijala. Pronađeni su kalupi za oblikovanje predmeta od metala, kao i druga oruđa za izradu različitih predmeta za upotrebu. Uz kuće su građeni i drugi objekti: štale, ostave i sl. Pored navedenih i drugih aktivnosti, stanovništvo ovog naselja se, zbog povoljnih prirodnih uslova, bavilo još lovom i ribolovom

Prvi podatak o Donjoj Dolini kao arheološkom nalazištu potiče iz 1896, godine kada je Ilija Knežević, zemljoradnik iz Donje Doline pronašao jednu bronzanu kacigu. Postoje mnogobrojni eksponati iz Donje Doline koji se čuvaju u muzejima u Sarajevu, Banjoj Luci i Gradišci, a sigurno da je najpoznatiji čamac, dug više od 12 metara i star preko 3000 godina, koji je izložen u Zemaljskom muzeju u Sarajevu.

Bronzani nakit iz Donje Doline

Smatra se da su stanovnici ovog naselja bili Panoni odnosno Prapanoni koji se dovode  u vezu sa Ilirima i Japodima (Z. Marić Zbornik zemaljskog muzeja Arheologija – izdanje 1964. godina).  Profesor C. Bulović  u citiranoj knjizi iznosi da je Donja Dolina bila nastanjena ilirskim plemenom Oserijati. „Na istoku do Motajice Oserijati su se graničili sa Breucima, na jugu do planine Kozare sa Mezejima, a na zapadu sa Kolopijanima.