Naslovnica Istaknuti članci U selu Vranci kod Kreševa sedam kuća su nacionalni spomenik

U selu Vranci kod Kreševa sedam kuća su nacionalni spomenik

Početkom 1878. godine, u Kreševu je bilo ukupno 19 majdana i 90 kovačnica, ne računajući one u selu Vranci, gdje se nalazilo oko 20 kovačnica za kovanje konjskih eksera

75

U selu Vranci kod Kreševa nalazi se sedam kuća koje su 2013. godine proglašene nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Vranci su srednjovjekovo rudarsko selo koje se nalazi dva kilometra jugozapadno od Kreševa, ispod planine Lopata.

Kreševo je kao rudarsko područje bilo poznato od antičkih, srednjovjekovnih, osmanlijskih i austrougarskih vremena. Početkom 1878. godine, u Kreševu je bilo ukupno 19 majdana i 90 kovačnica, ne računajući one u selu Vranci, gdje se nalazilo oko 20 kovačnica za kovanje konjskih eksera. Početkom 20. vijeka industrijska proizvodnja ugušila je zanatstvo i u Kreševu. U Vrancima nisu sačuvane kovačke radionice ili majdani, ali je sačuvana arhitektura sela sa karakteristikama zbijenog naselja rudarskometalurškog tipa. Selo je nastalo tokom 17. vijeka i kasnije.

Dužina kuća je između 7 i 8 metara, a širina od 5 do 7 metara. Svojim karakteristikama odgovaraju čaršijskim kućama u Kreševu. Donji prizemni ili suterenski dio upotrebljavao se za ekonomske svrhe ili kao ostava, dok se na spratu stanovalo. Prizemlje je građeno od kamena, a sprat je građen od dizme (drvo sa malterom). U originalnoj izvedbi pokrivene su visokim krovom velikog nagiba. Pokrov predstavlja kaplama (jelove daske dužine do 1 metra, a široke oko 25 cm. Nisu građeni dimnjaci, ali su naknadno izvedeni na nekim kućama.

Konstrukcija sačuvanih kuća uglavnom nije u dobrom stanju, mada ne prijeti opasnost od rušenja. Krovovi od šindre su zamijenjeni limom, eternitom ili crijepom.